De ‘beste leiders’ bestaan niet

Bakkers in bedrijf_jannes_schuiling

Wat denkt u, kunnen Donald Trump, Elon Musk (Tesla), Ralph Hamers (ING), Frans van Houten (Philips), Wiebe Draijer (Rabobank), Feike Sijbesma (DSM), Dick Boer (Ahold), Jacques van den Broek (Randstad), Mark Rutte, Marcel Boekhoorn (HEMA) maar ook Ghandi en bijvoorbeeld Nelson Mandela, onder alle omstandigheden en in alle situaties succesvol zijn? De meest bekende en meest invloedrijke managementgoeroes zoals Robert Quinn, Hersey en Blanchard e.a., gaan ervan uit dat dit mogelijk is, zo niet noodzakelijk.

Volgens deze klassiekers lijken leiders op kameleons, die telkens van kleur kunnen en moeten verschieten. Die zich steeds kunnen en moeten aanpassen aan de situatie waarin ze verkeren, onder alle omstandigheden. Deze worden bijvoorbeeld bepaald door de levensfase waarin een organisatie zich bevindt. Maar ook of een organisatie zich in een meer stabiele of misschien wel in een crisissituatie bevindt. Bovendien is de kennis, kunde, ervaring en het gedrag van medewerkers van invloed op de stijl die de leidinggevende zou moeten hanteren. Effectieve, succesvolle leiders beschikken volgens hen over een compleet gedragsrepertoire. Zij kunnen de leiderschapsstijl kiezen en hierin variëren, passend bij de situatie.

Variëren in stijl

Volgens het model van situationeel leidinggeven van Hersey en Blanchard bijvoorbeeld, kunnen en dienen managers steeds te variëren tussen wel vier stijlen. De stijl is afhankelijk van de medewerkers aan wie leiding wordt gegeven. Eenvoudig gezegd komt het erop neer dat je sommige medewerkers zeer directief moet aansturen (dirigeren) en anderen juist veel vrijheid van handelen moet geven (delegeren). De boodschap van Robert Quinn is dat een effectieve leidinggevende kan variëren tussen zo’n acht managementrollen, en zelfs tegengestelde stijlen kan integreren.

Inmiddels is de wetenschap verder. Nu weten we beter. Er is geen leider die in alle omstandigheden succesvol kan zijn. De beste leider bestaat niet. Mensen hebben een meer dominante voorkeursstijl die in bepaalde omstandigheden het best tot z’n recht komt. En zijn niet of nauwelijks in staat om van leiderschapsstijl te switchen. Sterker nog, u kunt als leider pas echt succesvol zijn als uw kwaliteiten en persoonlijkheid matchen met de omgeving of situatie waarin u werkzaam bent. Prof. Mark van Vugt e.a. zeggen hierover in hun boek Gezag: “Dit is wat we hier een niche noemen: de optimale combinatie tussen persoon en omgeving. Vind je een omgeving waarin je met jouw persoonlijkheid en kwaliteiten een verschil kunt maken, dan is dat jouw niche. Elke grote leider heeft een niche.” Het is aan te raden uw talenten in te zetten in die omgeving die het beste bij u past. Of zoals prof. Janka Stoker dit in haar boek ‘Goede leiders zweven niet’ noemt: “Effectief leiderschap is in belangrijke mate context-specifiek.” Ook volgens haar wordt effectief leiderschap in belangrijke mate bepaald door de omstandigheden waarin de leider en zijn of haar volgers verkeren.

De context

Op basis van mijn ervaring durf ik te beweren dat veel bedrijven bij het werven en selecteren van nieuwe leiders/manager weinig tot geen rekening houden met de context waarin de leider moet optreden. En dat dit ten koste gaat van de effectiviteit van leider. Omgekeerd weten veel leiders niet over welke talenten zij beschikken en in welke omgeving deze het beste tot hun recht komen. Hiermee doen zij zichzelf en de organisatie veel tekort.

Weet u in welke omgeving u met uw kwaliteiten en persoonlijkheid het beste uit de verf komt? Wanneer bent u op uw best?

Lees ook
Werkstress

Werkstress

“Na bijna zes jaar heb ik de stap gemaakt, en ben ik begonnen bij een nieuwe werkgever. Nu na drie maanden heb ik het gevoel dat ik ‘van de regen in de drup’ ben beland. Met veel enthousiasme ben ik begonnen. Maar dat was van korte duur. We krijgen het werk niet af. We hebben te weinig mensen. De werkdruk is hoog. Het werk neemt toe...

Effectief Leiderschap

Effectief Leiderschap

Kunt u als leider variëren in uw leiderschapsstijl of heeft u (onbewust) voorkeur voor een stijl? Van Hersey en Blanchard is de bekende theorie van Situationeel Leiderschap, gevormd door de gedachte dat de ideale leiderschapsstijl samenhangt met de situatie en dat een goed leider zijn stijl kan aanpassen aan de omstandigheden. Het ene moment stuurt...

Inlevingsvermogen

Inlevingsvermogen

Onlangs was een bekende winkelketen in het nieuws vanwege het feit dat zij tijdens een stoomcursus over klantprofielen stigmatiserende plaatjes gebruiken. Mij gaat het hier niet om de ethische discussie die hierover is losgebarsten. Maar om het feit dat ondernemers, bedrijven en marketeers veel belang hechten aan het definiëren en analyseren van...